Kaplicę pw. św. Anny można bez wątpienia zaliczyć do najstarszych obiektów architektonicznych na terenie Jeleniej Góry. Rotundowy kształt (choć historycy sztuki powiedzą salowy*), znaczna grubość murów i widoczne w jej ścianach otwory strzelnicze wskazują, że budowla ta w odległych stuleciach wchodziła zapewne w skład umocnień obronnych – pisał dr Adolf Andrejew.
R
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Choć wojewódzki konserwator zabytków pozwolił sobie na ostrą polemikę z †dr Andrejewem, historykiem, nauczycielem, który jako jedyny - do tej pory - tak obrazowo, z sercem i wielomiesięcznym poszukiwaniem i przeszukiwaniem archiwów kościelnych zainteresował czytelnika tą perełką Kotliny Jeleniogórskiej.
Kaplica św. Anny znajduje się w bastei przy Bramie Wojanowskiej, praktycznie na głównym deptaku miasta, pięknego miasta jakim jest Jelenia Góra. Wszyscy myślą, że to była (od zawsze) wieża kościoła. Niestety nie, to była wieża obronna przy wjeździe do grodu. Później dobudowano basteję o grubych ścianach (w niektórych miejscach ponad 1,5 m). Obecnie to kościół rzymskokatolicki i jest po gruntownej rewitalizacji przeciwwilgociowej. W środku znajdziemy skromne barokowe wyposażenie z XVIII wieku, w tym ambonę wykonaną przez nieznanego mistrza.
*/ salowy kościół - arch. budowla sakralna o wnętrzu jednoprzestrzennym w formie sali; w kościele salowym prezbiterium i nawa mają jednakową wysokość...
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Przekraczając progi świątyni warto spojrzeć na łaciński napis tzw. chronostych: „Wzniesiono na chwałę wielkiej babki Chrystusa, św. Anny”. Widnieje tam również ukryta data: 1715 r. Nie jest to data powstania kaplicy wbudowanej (dobudowanej) do bastei, tylko ukończenie drugiego kościoła (kaplicy) po pożarze okresie wojny trzydziestoletniej (1618-1648).
Dziś, w zewnętrznej, wschodniej ścianie kaplicy umieszczono tablicę upamiętniającą obchody 840-lecia Jeleniej Góry, ale miasto może być jeszcze starsze.
- Zarówno komuniści, którzy w 1945 roku do Jeleniej Góry przyjechali, jak i faszyści, którzy w Hirschbergu do 1945 roku mieszkali, w jednym byli zgodni: miasto powstało w 1108 roku. Niemcy raczej nie negowali także faktu, że do założenia Jeleniej Góry przyczynili się Słowianie, a kulis rzekomej daty fundacji raczej nie analizowano, bo jeszcze by udowodniono, że jest ona po części wyssana z palca - czytamy "Oszukany jubileusz", jelonka.com, październik 2008 r.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Kościół posiada dwa rzędy otworów strzelniczych na elewacji zewnętrznej oraz krzyż pokutny przy murze na wysokości żywopłotu (od ul. Bankowej). W bastei – jak wspomnieliśmy - umieszczono kaplicę, która sprawowała jednocześnie funkcje sakralne i obronne. Kaplica została gruntownie przebudowanej w 1514 r. (o czy świadczy wykuta w tynku data tuż przy wejściu do obecnego kościoła). Wspomniana kaplica, po wielkim pożarze miasta* (1634 roku co przepowiedział Hans Rischmann, jasnowidz), została odbudowano według projektu Kacpra Jencha (1709-1715, podawane są też nieco inne daty). Tuż nad wejściem mamy wspomniany chronostych o całkiem wyraźnie wyrzeźbionych literach.**
*/ prawdziwe spustoszenie wywoła pobyt 2 tys. żołnierzy austriackich pod dowództwem gen. Hieronima Colleredo. To oni na rozkaz swojego dowódcy palili co się dało spalić...
**/ chronostych lub chronogram – to ze sposobów zapisywania dat rocznych stosowany w okresie baroku. Można to przyrównać do łamigłówki wykorzystującej fakt, że w alfabecie łacińskim litery I, V, X, L, C, D, M pełnią jednocześnie funkcje cyfr rzymskich.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W ołtarzu głównym mamy ciekawa formę iluzjonistyczną tj. fresk przedstawiający Maryję z Jezusem, jej matkę św. Annę, św. Józefa i św. Joachima. Ciekawostką jest to, iż kult rodziców Marii jest tu pochodzenia apokryficznego (Biblia o nich całkowicie milczy). Wszystkie legendy z nimi związane pochodzą z apokryficznej Ewangelii św. Jakuba.
Pod koniec 2020 roku dokonano prac rewitalizacyjnych. Jak poinformował wtedy Dolnośląski Wojewódzki Konserwator Zabytków, po wykonaniu wykopu o głębokości 1,5 metra - od poziomu chodnika - odkryto poziomo ułożone betonowe belki, prostokątne w przekroju, z wydrążonymi dwoma okrągłymi kanałami, w których wiły się kable. Na belkach, w wielu miejscach, widnieje napis „H. Kühn & Sohn Hirschberg/Schl”. Ponadto podczas rozbiórki chodnika odsłonięto, przy okazji, krzyż wykuty w piaskowcu i wmurowany w dolne mury kościoła św. Anny.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Dziś to nadal urokliwy kościółek wokół którego miejskie przekupki, "górale" i inni handlowcy rozwijają swoje kramy latem. Dopiero wówczas tętni tu życie, przylatują wróble i gołębie na czas karmienia przez turystów, a straż miejska ma wiele roboty z kierowcami próbującymi poruszać się "na zakazie wjazdu". W okresie kończących się ferii ruch tu wymiera, zresztą ludność Jeleniej Góry także zamiera, to widać na głównym deptaku, rynku, w pobliskich knajpkach czy restauracjach. A jeszcze nie tak dawno Jelenia Góra była województwem (gdy Polska była podzielona na 49 województw).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Niewielu wie, iż należąca najpierw do ewangelików kaplica św. Anny była w pewnym okresie li tylko kaplicą cmentarną, co można wyczytać z wielu opracowań M.D. Zellera, dokumentalisty Jeleniej Góry. Co ciekawe, kaplica (kościół) jest otwarta i każdy chętny może wejść, pomodlić się, albo podziwiać ten urokliwy zabytek.
Rok 2023 - podczas ferii zimowych
Podczas ferii na przełomie stycznia/lutgo 2023 roku mieliśmy możliwość dokładniejszego przyjrzenia się temu zabytkowi. Oto kolejna ciekawa sesja zdjęciowa.
redakcja autoflesz.com
Źródło: dr Adolf Andrejew, "Dzieje kaplicy św. Anny w Jeleniej Górze - szkic historyczno-architektoniczny"