Polska jest piękna, trzeba ją tylko dobrze poznać. Jednym z takich - bezwzględnie wartych odwiedzenia - miejsc podczas wakacji letnich jest położony wśród pagórków leśnych, łąk zielonych, szeroko nad błękitną Lubienką rozciągnionych... skansen Kłóbka - park etnograficzny z wieloma obiektami architektury wiejskiej; niektóre pochodzą z XVIII wieku. Dziś cz. I.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Ze względu na niewątpliwe walory tego miejsca, jak również duży element poznawczy, będący papierkiem lakmusowym historii dawnej Polski Kłóbka nazywana jest „Perłą Kujaw”. Naszym zdaniem, to właśnie miejsce jest nawet bardzo podobne to tego, które opisał sam Adam Mickiewicz (inwokacja) "Pan Tadeusz”. To nasza mała ojczyzna, jeden z najciekawszych regionów Kujawsko-Pomorskiego i jeden z ekscytujących zabytków.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Przypomnijmy zatem wieszcza:
[...] Tymczasem, przenoś moją duszę utęsknioną
Do tych pagórków leśnych, do tych łąk zielonych,
Szeroko nad błękitnym Niemnem rozciągnionych;
Do tych pól malowanych zbożem rozmaitem,
Wyzłacanych pszenicą, posrebrzanych żytem;
Gdzie bursztynowy świerzop, gryka jak śnieg biała,
Gdzie panieńskim rumieńcem dzięcielina pała,
A wszystko przepasane jakby wstęgą, miedzą
Zieloną, na niej z rzadka ciche grusze siedzą.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Jak tu trafić... nie jest trudno, dla przykładu z Torunia czy Bydgoszczy wpadamy na autostradę A1 kierunek Włocławek-Łódź i na węźle (Autostrada Bursztynowa) skręcamy w drogę nr 91 Unisławice, a w Modliborzu skręcamy w prawo na Kłóbkę (ok. 145 km z Bydgoszczy, 27 km od Włocławka).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Już na samym zakręcie wsi (o dziwo) ul. Chopina zauważamy odrestaurowany stary młyn, który został oddany całkiem niedawno (w 2023 roku). Od razu chcemy powiedzieć, że 3 sierpnia będzie ponowne uruchomione koła młyńskiego napędzane łopatkami zanurzonymi w strudze Lubienki. To kolejna atrakcja podczas „Dożynków Maryśki” Kujawsko Dobrzyńskiego Parku Etnograficznego (początek 3 sierpnia godz. godz. 15.00-18.00).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Dziś pierwsza część opisująca sektor wiejski, część II pałacowa w następnym relacji z Kłóbki.
Młyn
Odbudowany – został zbudowany praktycznie od zera; po starym młynie zostało podpiwniczenie i umocniony brzeg strugi Lubienki wpadający do zbiornika wodnego (umówmy się... mała Lubienka). Drewniany budynek ze szlachetnej odmiany drzewa odtworzono niemal w formie oryginalnej z 1821 r. Znajdziemy tu całkowicie sprawny układ napędowy z kołem wodnym i działającą linię przemiału zboża. Zużyte żarna pokazano na zdjęciach, w realu znajdują się przed młynem (na trawniku).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ odbudowany młyn wodny w Kłóbce
Wnętrza zaaranżowano na okres międzywojenny, dlatego znajdziemy tu także miejsce pracy i odpoczynku marynarza (a jakże jest łóżko, miejsce na spożywanie posiłków, także podręczny warsztat stolarski do ewentualnej naprawy mechanizmu napędowego młyna). Warto zwrócić uwagę, że wszystkie mechanizmy napędu wykonane są z twardego drewna i jeszcze posmarowane smarem łożyskowym (wymagane małe opory toczenia).
Jeśli turyści wykupują bilet np. zwiedzania części pałacowej i wiejskiej z przewodnikiem, to również mają wstęp do młyna i spichlerza, gdzie jest muzeum sprzętu rolniczego. Zapewniamy... warto!
Spichlerz - muzeum
Spichlerz, dziś pięknie odrestaurowany, zbudowany w latach 1822–1830 w stylu klasycystycznym. Przez skromność pani przewodniczka nie mówiła, że był wówczas jednym z najokazalszych i najładniejszych obiektów tego typu na Kujawach, dziś jest także perełką (szczególnie dobra lekcja historii dla dzieci). Obecny motyw przewodni wystawy to: „Gospodarka i rolnictwo na dawnej wsi kujawskiej i dobrzyńskiej”.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Dla historyków mamy także dobrą informację:
„W latach 60. XX w. częściowo zniszczony spichlerz przebudowano, pozbawiając go zupełnie cech stylowych. W 2013 r. zrujnowany obiekt zakupiło Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, które przywróciło mu jego pierwotną formę” – czytamy w opracowaniu Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W części parterowej spichlerza prezentowana jest wystawa stała pn. „Gospodarka i rolnictwo na dawnej wsi kujawskiej i dobrzyńskiej”, która stanowi rozwinięcie ekspozycji wiejskiej skansenu w Kłóbce. Tematy obejmują zagadnienia związane z uprawą ziemi, żniwami, hodowlą i rybołówstwem. W tle bogatego zbioru dawnych narzędzi i maszyn rolniczych umieszczono fotogramy ukazujące m.in. cykl prac polowych oraz bogato ilustrowane tablice informacyjne. Warto zwrócić uwagę na temat żniw - a dokładniej - jak dawniej pracowali rolnicy w polu, jak stawiali snopki zboża, jak młócono, jak powstawała mąka (na terenie skanseny znajdziemy także pierwsze, dość prymitywne młocarnie).
„Odbudowany spichlerz będzie pełnił również funkcje edukacyjne i audytoryjne. Jego obszerne poddasze stanie się miejscem organizacji lekcji i warsztatów muzealnych oraz kameralnych imprez kulturalnych” – czytamy na stronach muzeum.
Ważne: Zadanie pn. „Rewaloryzacja i adaptacja zabytkowego spichlerza dworskiego w Kłóbce” współfinansowane ze środków Europejskiego Funduszu Rozwoju Regionalnego w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego Województwa Kujawsko-Pomorskiego na lata 2014–2020, oś priorytetowa 4. Region przyjazny środowisku, działanie 4.4 Ochrona i rozwój zasobów kultury. Całkowita wartość projektu – 3 670 183 zł, z czego ze środków UE – 2 444 640 zł, ze środków województwa kujawsko-pomorskiego – 556 651 zł oraz ze środków Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej – 11 776 zł.
Wieś kujawska i dobrzyńska na przestrzeni XVIII-XX wieku
To miejsce przyciąga zwiedzających, jak pszczoły do tutejszych uli. Całość jest tak rozplanowana, aby na powierzchni niemal 5 hektarów, wśród urzekającej przyrody, w otoczeniu pól, lasów i małego zbiornika wodnego, zgromadzić zabytkowe eksponaty. Znajdziemy tu 18 obiektów dawnej architektury wiejskiej od XVIII do początku XX wieku, w tym trzy kompletne zagrody wiejskie, barokowy kościółek, wiatrak, karczmę, kuźnię, dawną (czteroklasową) szkołę i remizę strażacką.
Podpowiadamy, warto skorzystać z usług przewodnika, zwiedzić wszystko „od środka”, zobaczyć wyposażenie chłopskiej chaty, w tym słynny zapiecek, glinianą podłogę, podcienie czy dachy kryte strzechą.*
*/ Strzecha – pokrycie dachowe ze słomy lub trzciny wykonywane na dachach o dużym spadku. Obecnie przeżywa renesans w budownictwie regionalnym (zajazdy) jak i w budownictwie wiejskim. /źródło: google.com/
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / pani Monika, w stroju służbowym , w równie pięknym ogrodzie prezentuje mydlnicę lekarską...
W Kujawsko-Dobrzyńskim Parku Etnograficznym pieczołowicie odtwarzane są przede wszystkim zagrody, w których toczyło się niegdyś życie rodziny chłopskiej. Są to zrekonstruowane chałupy (z kamieniami sporych rozmiarów zamiast schodów przy wejściu), stodoły, pomieszczenia inwentarskie (chlewiki, obory, stajnie, spichlerze). To 10 obiektów zgrupowanych w trzy zespoły – dwa pochodzą z Kujaw (wnętrza urządzone na początek XX wieku, jak również na okres międzywojenny). Jeden pochodzi z ziemi dobrzyńskiej (wnętrze typowe dla XIX/XX wieku). Ponadto, na terenie skansenu odtworzono stare zakłady rzemieślnicze: kuźnia (lata 20. XX wieku; jest nawet dyplom mistrzowski kowala ), garncarnia z piecem do wypalania gliny (urządzona na lata 20. XX w.) czy stodoła (z dawnymi maszynami rolniczymi, wozami, licznymi przedmiotami przydatnymi w gospodarstwie wiejskim).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
O obiektach charakterystycznych dla wiejskiego krajobrazu napiszemy więcej w drugiej części. Warto jednak zwrócić uwagę na wiatrak typu „koźlak” (z pracującym mechanizmem kół drewnianych, chyba jedyny w naszym regionie), jak również inne „niezbędniki”: remiza (OSP Czaple), żydowska karczma Wydrzygrosz, a także budynek szkoły IV- klasowej (Powszechna Szkoła Publiczna), w którym mieści się sala lekcyjna, kancelaria kierowni(czki)ka i skromne mieszkanie nauczycielki (jest także słynna "ośla ławka” i miejsce do wykonywania kar za nieposłuszeństwo „klęczenie na ziarnach grochu”).
„Uzupełnieniem krajobrazu odtwarzanej wsi są różnego rodzaju płoty i ogrodzenia, studnie, słomiane ule czy piwniczki-ziemianki, a także nieodłącznie związane z pejzażem (od red. – kujawsko-dobrzyńskiej wsi), kapliczki przydrożne: drewniana słupowa z rzeźbą św. Antoniego i murowana w kształcie neogotyckiej wieżyczki kościelnej z figurką Matki Boskiej Skępskiej" - czytamy w opisie muzeum.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Nie sposób pominąć (jedynego w swoim rodzaju) klimatu, jaki tworzą ogródki przed wiejskimi chałupami, ze starymi odmianami kwiatów (mydlnica lekarska Saponaria officinalis)*, ziołami (lawenda, tymianek, lubczyk czy zapomnianą dzisiaj rutą, a także ekologiczne poletka uprawne, sady, a przede wszystkim zwierzęta hodowlane i domowe.
*/ Roślina lecznicza i kosmetyczna. Stosowana była w kosmetyce do wytwarzania niektórych past do zębów, szamponów, maseczek. Dawniej odwarów z korzeni mydlnicy używano do mycia i prania (nie powoduje alergii). Mydlnica używana była szczególnie do prania jedwabiu i innych delikatnych tkanin, np. koronek. /źródło: google.com/
Zabytkowy kościółek - 30 września 2017 r. odbyło się uroczyste otwarcie kościoła (przeniesionego z Brzeźna w pow. lipnowskim) w Kujawsko-Dobrzyńskim Parku Etnograficznym w Kłóbce.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
„Prace związane z przeniesieniem, odrestaurowaniem i skompletowaniem wystroju wnętrza, prowadzone przez administrujące kłóbeckim skansenem Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej we Włocławku, trwały od czerwca 2016 roku. Kościół odtworzono w jego pierwotnym, barokowym kształcie. Wystrój wnętrza pochodzi sprzed Soboru Watykańskiego II, kiedy kapłan, podobnie jak wierni, stał podczas liturgii twarzą do ołtarza. Znajdują się tu dwa ołtarze z Brzeźna i ambona z kościoła w Ostrowitem w powiecie lipnowskim, a także liczne zabytkowe przedmioty sakralne, pozyskane w wyniku kwerend. Zwracają uwagę polichromie, którym świetność przywrócili specjaliści z pracowni konserwatorskiej MZKiD we Włocławku” – czytamy na stronie Urzędu Marszałkowskiego woj. kujawsko-pomorskiego.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Warto dodać, że w kościele (był konsekrowany przez biskupa) już odbyły się dwa śluby i najprawdopodobniej będzie także ceremonia chrztu świętego.
Dla dociekliwych - przeniesiona do Kłóbki świątynia została odtworzono w jej pierwotnym, barokowym kształcie. Dachy pokryto gontem osikowym, a barokową wieżyczkę z baniastym hełmem obito wiórem osikowym. W wieżyczce zawieszono dzwon pochodzący prawdopodobnie z pierwotnej kaplicy, odlano go w toruńskiej ludwisarni Fryderyka Becka w 1729 r. W kościółku jest empora (organów brak) wsparta na dwóch słupach a pod sufitem szeroka faseta z malarskim fryzem z kartuszami o motywach maryjnych i chrystusowych. Na suficie malowidła przedstawiające Maryję Niepokalaną.
Wyposażenie dość skromne, a wystrój wnętrza pochodzi sprzed II Soboru Watykańskiego (1965 r.), gdy mszę św. odprawiano w rycie trydenckim (po łacinie, a kapłan i wierni stali przodem do ołtarza).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ zakrystia
Przedsięwzięcie było możliwe dzięki środkom z budżetu województwa oraz wsparciu Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Świątynię poświęcił Jego Ekscelencja ks. biskup Wiesław Alojzy Mering Ordynariusz Diecezji Włocławskiej.
Kłóbka szkoła, 4-klasowa szkoła podstawowa, aranżacja wnętrza do wybuchu II wojny światowej
Szkoła jest rekonstrukcją,odtworzona na wzór szkoły z Nowin k. Chodcza z 1927 roku. W jej skład wchodzi: klasa lekcyjna, korytarz, kancelaria i mieszkanie (pokój gościnny, kuchnia) nauczycielki. W klasie dawne ławki (2-osobowe z kałamarzem na środku, liczydłami i zeszytami dawnych uczniów).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Ciekawostką jest tu alfabet języka polskiego z wzorem liter do nauki kaligrafii. Na drewnianej tablicy napisano wzorowo KALIGRAFIA, a jeden z najmłodszych uczniów obecnej szkoły podstawowej zapisał na tablicy datę wykonania zdjęcia i przykładowej lekcji w PSP (Powszechna Szkoła Publiczna).
Kolejną ciekawostką jest miejsce wykonywania kar np. klęczenie na ziarnach grochu *!), jak również mapa Polski wykonana przez d. uczniów pobliskiego Kowala z dawnymi terenami Polski (Ukraina, Litwa, praca dyplomowa uczniów).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W II Rzeczypospolitej obowiązkowa szkoła powszechna zazwyczaj trwała 7 lat, ale na początku istnienia państwa dopuszczano również szkoły 4-klasowe z uzupełniającą nauką 3-letnią lub 5-letnie z uzupełnieniem 2-letnim. W pierwszych latach po odzyskaniu niepodległości, w okresie odbudowy systemu szkolnictwa, szkoły 4-klasowe były formą przejściową.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ fot. 1 klasa, fot. 2 kałamarz i liczydło, fot. 3 sypialnia nauczycielki, fot. 4 pokój gościnny nauczycielki...
Podobno jeden z najbardziej znanych polskich aktorów Jan Nowicki, zamieszkały (na emeryturze) w Kowalu miał odwiedzić nie tylko skansen, ale także szkołę. Niestety... nie zdążył.
Kuźnia
Pomieszczenie to zachowano z dość dużym ładunkiem oryginalnych przedmiotów potrzebnych mistrzowi kowalstwa. Znajdziemy tu piece, miech kowalski, kowadło a także maszyny specjalistyczne i narzędzia kowalskie. Kowal w tamtych czasach nie tylko podkuwał konie pracujące na chłopskiej roli*, ale także był „weterynarzem”. Do kowala chodzili też chłopi np. z bólem zęba; jakie były skutki takich zabiegów przewodniczka nie powiedziała. Na jednej z głównych ścian kuźni wisi dyplom mistrzowski dla Hamerlińskiego Leona, z marca 1938 roku.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
*/ Przypomnijmy, chłopi w Polsce otrzymali ziemię na własność w wyniku procesu uwłaszczenia, który miał miejsce w różnych okresach w poszczególnych zaborach. W zaborze pruskim uwłaszczenie rozpoczęło się w 1808 roku, w Galicji (zabór austriacki) miało miejsce w 1848 roku, a w zaborze rosyjskim, w tym Królestwie Polskim (Kongresówce), nastąpiło w latach 1861-1864...
Remiza strażacka OSP Czaple
Pięknie odrestaurowana motopompa uruchamiana siła mięśni strażaków, co najmniej dwóch. Ponadto liczne węże strażackie, hełmy i ubiory strażackie. Do kolekcji dzwon, którym ogłaszano zbiórkę do wyjazdy wozu strażackiego zaprzęgniętego w dwa konie. W pobliskiej stajni trzymano „służbowe” konie.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Dodajmy, iż Kujawsko-Dobrzyński Park Etnograficzny w Kłóbce powstał 31 lipca 1993 roku ( znajduje się ok. 25 km od Włocławka.
redakcja autoflesz.com
Źródło: Muzeum Muzeum Ziemi Kujawskiej i Dobrzyńskiej, historia skansenu, przewodnicy skansenu