Kościół w Górsku niedaleko Torunia, to niewielka świątynia wzniesiona na wzgórzu. Otaczają ją cmentarze, a dalej Dolina Wisły. W środku zaś znajdziemy prawdziwe perełki chrześcijaństwa, jedną z nich jest chrzcielnica, najprawdopodobniej z 1230 roku.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Trafić tu nie jest trudno - jadąc droga nr 80 (z Bydgoszczy) w stronę Torunia skręcamy w prawo zgodnie z tablicą miejscowości Górsk i jedziemy cały czas prosto ul. Nadwiślańską. Dojeżdżając do samego końca widzimy już kościół pw. Podwyższenia Krzyża Świętego. Przed kościołem i okalającym go cmentarzem jest parking, który w okresie przyjęć do I Komunii św. jest praktycznie zajęty. Mimo to warto poczekać, aby wejść do środka i na własne oczy zobaczyć choćby zabytkową chrzcielnicę, nadal badaną przez historyków sztuki i Kościoła.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Kościół z 1613 roku
Podobno w średniowieczu był tu już kościół drewniany. Twarde dokumenty kościelne przekonują, iż świątynię wzniesiono w 1613; służyła wtedy ewangelikom. Niestety w czasie potopu szwedzkiego (1655-1660) kościół został złupiony i zniszczony. Odbudowano go w latach 1660-1674 m.in. z finansów patrycjusza toruńskiego Ernsta Lichtfussa, a opiekę nad nim przejęli luteranie, posiadając go do 1946 r.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Kościół poddano renowacji w 1927 r. W okresie II Rzeczypospolitej kościół należał do superintendentura Toruń.* Po II wojnie światowej świątynia została przejęta przez Kościół katolicki.
*/ Superintendentura Toruń Ewangelickiego Kościoła Unijnego to jednostka organizacyjna Ewangelickiego Kościoła Unijnego w Polsce istniejąca w okresie od 1920 (formalnie) do końca II Rzeczypospolitej. Wcześniej w okresie od 1815 do 1920 była jednostką organizacyjną Ewangelickiego Kościoła Unii Staropruskiej. Obejmowała grupę gmin kościelnych (zborów) czyli parafii tego Kościoła, skupionych wokół Torunia.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Rozwój protestantyzmu spowodował wybudowanie, w leżącym na ziemiach toruńskich Górsku, kościoła ewangelickiego p.w. Świętego Krzyża. Faktycznie budowę kościoła sfinansował Daniel Esken, należący do jednej z najbogatszych rodzin patrycjuszowskich.*
*/ W latach 1612-1614 pod patronatem i z inicjatywy Rady Miejskiej Torunia
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Warto dodać, że W 1574 r. władze Torunia sprowadziły do Górska - a zwłaszcza do Starego Torunia - osadników z Holandii - prześladowanych tam menonitów (holandrów, olendrów), którzy zajęli się rekultywowaniem obszarów zalewowych. Jednak już w 1594 r. ta gmina menonicka została rozwiązana, gdy władze Torunia nie przedłużyły dzierżawy gruntów, a po synodzie protestanckim w Toruniu w 1595 r. władze Torunia przestały tolerować menonitów na swoim terytorium i odnawiały kontrakty osadnicze tylko tym, którzy przeszli na kalwinizm lub luteranizm.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W obiekcie zachowały się cenne zabytki:
- chrzcielnica, najprawdopodobniej z 1230 roku,
- kielich z 1600 roku,
- ambona z 1608 roku, późnorenesansowa ambona z gmerkami (herbami mieszczańskimi patrycjatu toruńskiego) z 1608 r., dzieło toruńskich warsztatów snycerskiego i malarskiego, przeniesiona z któregoś z kościołów toruńskich w 1614 r.,
- polichromia z ośmioma malowidłami na stropie z 1694,
- chór i organy z 1700 roku,
- lichtarz paschalny z 1717 roku,
- ołtarz główny wysokiej klasy artystycznej barokowo-manierystyczny ołtarz główny z lat 1724-1727.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W obiekcie zachowały się cenne zabytki:
Kościół obecnie
Wnętrze kościoła katolickiego zachowało niemal oryginalny wygląd. Wnętrze nakryte jest stropem płaskim z polichromią z 1694 r. wykonaną przez Johanna Tiedemanna starszego (ok. 1640-1706) z Torunia, przedstawiającą sceny ze Starego i Nowego Testamentu. Cenne są także witraże, które ofiarowali kościołowi parafianie z pobliskich miejscowości.
Organy pochodzą z roku 1700 (wymagają remontu), ale nadal grają podczas kościelnych uroczystości, w tym podczas I Komunii Św. Pochodzą ze szkoły toruńskiej, choć przypisuje się je organmistrzowi Eduardowi Wittekowi.
Chrzcielnica – jest zdecydowanie starsza od samego kościoła, a historycy sztuki i badacze dziejów kościoła twierdzą, iż to pierwsza połowa XIV wieku. Zabytek miał być wykonany w warsztatach gotlandzkich, aczkolwiek prof. Dąbrowski z Torunia zakłada, że chrzcielnica może być jeszcze starsza.
- Byłem pod olbrzymim wrażeniem, gdy zobaczyłem tę chrzcielnicę pierwszy raz. Wysłałem zdjęcia do profesor historii sztuki z Krakowa zajmującej się romanizmem. Okazało się, że nie zna tego obiektu - przekonuje prof. Dąbrowski.
Gdyby hipoteza prof. Dąbrowskiego potwierdziła się, cenny zabytek mógłby być związany z obecnością Krzyżaków na ziemi chełmińskiej.
Warto dodać, że Górsk (kilka kilometrów przed rozległą miejscowością wiejską), to znane miejsce porwania ks. Jerzego Popiełuszki(19 października 1984 roku) przez funkcjonariuszy służby bezpieczeństwa. Obecnie, przy pomniku jest kilka miejsc parkingowych, można złożyć kwiaty, albo zapalić znicze w miejscu porwania błogosławionego ks. Jerzego.
redakcja autoflesz.com
Źródło: TorunTour.pl