W Kujawsko-Pomorskiem koniec ferii. Z utęsknieniem czekaliśmy na śnieg w górach. Dosłownie na dwa dni przed zakończeniem ferii w Karkonoszach posypało śniegiem. Dosłownie, bo wysoko w górach pokrywa śnieżna sięgała nawet 40 cm, a GOPR ostrzegało o bezpieczeństwie na górzystym szlaku.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / Droga Sudecka
Wreszcie zrobiło się biało, nastrojowo, aby nie powiedzieć zimowo. Niestety zaledwie dwa-trzy dni utrzyma się taki stan o jakim marzą uczniowie i turyści w górach. Stoki nie będą sztucznie naśnieżne, a Śnieżka znów przyciągnie miłośników górskich wspinaczek. Niestety, temperatura płata figle. Gdy już myśleliśmy, że to koniec mrozów tej zimy, w nocy temperatura spadła do – 9 st. Celsjusza, aby w dzień utrzymać się na poziomie zbliżonym do zera. W dniu wyjazdu nadal było biało, ale w dzień temperatura szybowała w granicę +4 st. Celsjusza. Oznaczało to, iż w niższych partiach śnieg topniał, jak emerytury seniorów blokowane przez Senat. Jak wspomnieliśmy, w dniu wyjazdu dopiero wysoko w górach, na Kapeli jeszcze czynny był wyciąg narciarki, jeleniogórzanie niemrawo szturmowali to zbocze. W Borowicach i Karpaczu hotele i pensjonaty dopiero zaczynały się zapełniać. Czy na długo?
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / fot.1 widok na Jelenią Górę z Kapeli, fot.2 pałac Staniszów, fot.3 Przesieka i skalne półki, fot.4 Borowice
Tu jeszcze są dobre warunki do uprawiania narciarstwa, ale mocno operujące słońce wkrótce stopi resztki śniegu. Wyciąg na Kopę często bywał nieczynny, dopiero teraz zaczyna odrabiać straty...
W TVP3 Wrocław pokazano grupy uczniów i turystów przybywających do kurortów Dolnego Ślaska (i Jeleniej Góry), również z Warszawy, Gdańska, Łodzi czy Poznania. Wszyscy chcieli zobaczyć ostatni śnieg w Karkonoszach. Zatem i my pokazujemy ostatnie podrygi zimy w takich miejscach jak: Borowice, Przesieka, Karpacz, Kapela czy Staniszów. I tak do następnej zimy!
fot. Agnieszka, autoflesz.com / widok na Kotlinę Jeleniogórską z wysokości Kapeli
Jelenia Góra (niem. Hirschberg) – prawdopodobnie na terenie miasta istniał nieznany do naszych czasów słowiański gród, którego założenie przypisuje się Bolesławowi III Krzywoustemu w latach 1108-1112, ale to historyczna niedokładność (wyjaśniamy to pod koniec materiału). Z piastowskich początków zachowało się jeleniogórskie grodzisko – obecnie Wzgórze Bolesława Krzywoustego, które miało również podgrodzie. Hirschberg, a dziś Jelenia Góra, została przyłączona do Polski w maju 1946 roku, a jej ludność niemiecka uległa przymusowemu wysiedleniu do Niemiec. Tuż po wojnie rozpoczął się exodus polskiej ludności napływowej z b. ZSRR (Syberia, Kazachstan, ludność z niemieckich obozów pracy), ludzi zauroczonych Karkonoszami i pobliskimi wsiami.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ fot. 1/2 kaplica św. Anny przy alei Bankowej
W latach 1975-1998 Jelenia Góra była województwem (Polska była podzielona na 19 województw), dziś to to ponad 80. tysięczne miasto położone w Kotlinie Jeleniogórskiej, pomiędzy Karkonoszami i Górami Kaczawskimi – z dumą dodajmy – z coraz czystszym Bobrem i wreszcie wyremontowanym dworcem kolejowym. Chlubą miasta są także autobusy hybrydowe firmy MAN, tereny trekkingowe dla rowerów czy Góra Szybowcowa w Jeżowie Sudeckim.
Dziś, to miasto na prawach powiatu z włączonymi w granice administracyjne, wioskami, a nawet miastami, jak np. Cieplice bądź Sobieszów. Najmłodszą dzielnicą Jeleniej Góry jest Jagniątków (od 1998 roku).
Zabytki - Jelenia Góra to stare, niestety poniemieckie miasto. Trzeba jednak pamiętać, że w 1392 r. Jelenia Góra przeszła pod panowanie czeskie - być może dlatego Czesi mają taki sentyment do tego miasta.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ fot.1 Stare Miasto, plac Ratuszowy, fot.2 słynna barokowa fontanna Neptuna z XVIII wieku, fot.3 przepiękne arkadowe podcienia wokół czworokątnego rynku, fot.4 ul. Bankowa
Dla potomnych zachowało się wiele architektonicznych zabytków. Już już w XIV stuleciu miasto było obwarowane murami obronnymi z wieżami. Zachowały się trzy bramy: Zamkowa, Wojanowska i przy ul. Długiej. W centrum Starego Miasta znajduje się Plac Ratuszowy z ratuszem z połowy XVIII wieku. Obecna zabudowa Placu Ratuszowego została zbudowana w latach 70. ubiegłego stulecia i jest stylizowana na starą zabudowę. W pobliżu centrum znajdują się najstarsze kościoły św. Erazma i Pankracego (od niedawna bazylika mniejsza) – najstarsza budowla sakralna Jeleniej Góry z 1552 r.), kościół Podwyższenia Krzyża Świętego z początku XVIII wieku, kościół Najświętszej Marii Panny, aktualnie cerkiew prawosławna Świętych Piotra i Pawła również z XVIII w., kaplica św. Anny; cennym zabytkiem jest także to, co pozostało po Wyższej Szkole Oficerskiej, jak również kasyno oficerskie – dziś pałac Paulinum (niem. Paulinenhof).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Kultura, sztuka, szkolnictwo i znane restauracje - funkcjonują tu teatry: C.K. Norwida oraz Teatr Animacji, Filharmonia Jeleniogórska, kina, wiele muzeów, galerii, Jeleniogórskie Centrum Kultury; jeszcze do niedawna funkcjonowało kino garnizonowe przy Wyższej Oficerskiej Szkole Radiotechnicznej (WOSR).
Gdy prężnie funkcjonowała WOSR podchorążowie, z ułańską fantazję, często spędzali czas na przepustkach stałych w miejscowych klubach i restauracjach. Jelenia Góra (i Cieplice - nie będące jeszcze dzielnicą) była naszpikowana znanymi restauracjami jak: Europa, Stylowa, Tokaj, Róża Wiatrów, Klub Relax, Gencjana, Roma, bar podchorążego „Śnieżynka” i „Jurek” czy "Szarotka" (Staniszów, najlepsze kurczaki w regionie). Dziś, to tylko dawnych wspomnień czar i zauważalna deprecjacja miasta (stały odpływ ludności za pracą w Niemczech). Wielu z nich już po ostatnim roku studiów, zmieniało stan cywilny. Jeleniogórzanki, jak wspomnieliśmy, to były cud dziewczyny, często studentki filii Akademii Ekonomicznej z Wrocławia, czy znanego w regionie Technikum Hotelarskiego. Dziś nie ma ani filii, ani tego znanego technikum, a podchorążowie (i kadeci) odcinają już kupony od dni sławy i prężnego rozwoju miasta.
Szkolnictwo wojskowe oparte było na Wyższej Oficerskiej Szkole Radiotechnicznej i Szkole Chorążych. W 1997 odbyła się ostatnia promocja absolwentów WOSR, a dalej było już tylko gorzej - smutne ale prawdziwe – nastąpiło rozwiązanie uczelni i... przejęcie niektórych obiektów przez Kolegium Karkonoskie. Totalny marazm, błędne decyzje, zmarnowanie szansy na zagospodarowanie potencjału naukowo-badawczego uczelni. Szkoda, bo takiej dyslokacji szukać ze świecą w całej Europie!
Obecnie mamy jeszcze inne uczelnie wyższe: Karkonoska Państwowa Szkoła Wyższa w Jeleniej Górze, Uniwersytet Ekonomiczny we Wrocławiu - Wydział Zamiejscowy w Jeleniej Górze czy Wyższa Szkoła Menedżerska. Dziś pięknie jest powspominać tamte lata, cud jeleniogórzanki, pomnik "Iwana" przy ul. Bankowej/Wolności, który w stanie wojennym podchorążowie musieli pilnować, jak zaliczeń z... podstaw naukowego komunizmu.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / Jelenia Góra. Nie zawsze wypad w okolice Placu Ratuszowego był udany dla fotografa, często padał deszcz ze śniegiem.
Kolejna ciekawostka - charakterystyczną cechą jeleniogórskiego rynku są nie tylko jego arkadowe podcienia (wyjątkowe na mapie Polski), ale także regularny czworokątny obrys z ratuszem w centralnym punkcie tej układanki, ściśle przestrzeganej w niemieckim prawie zabudowy (prawo lokacyjne). Dla jeleniogórzan taka zabudowa i czworokątny rynek jest oczywistą oczywistością, często niezauważalnym sznytem architektonicznym, zaś dla gości - często Niemców i Czechów - fenomenem zabudowy przestrzennej. Latem można zaobserwować studentów architektury i ASP, którzy wykonują tu swoje prace zaliczeniowe.
Kaplica św. Anny Jelenia Góra
Kaplica św. Anny znajduje się w bastei przy Bramie Wojanowskiej prezentuje barokowe wyposażenie z XVIII wieku. Posiada dwa rzędy otworów strzelniczych na elewacji oraz krzyż pokutny przy murze na wysokości żywopłotu. Kaplica została gruntownie przebudowanej w 1514 r. Podczas wojny trzydziestoletniej uległa zniszczeniu i następnie odbudowana. Barokowy wystrój pochodzi z ostatniego okresu odbudowy. Nad portalem wejściowym umiejscowiony jest łaciński napis: "Wzniesiono na chwałę wielkiej babki Chrystusa, św. Anny" oraz ukryta jest data 1715 r. W zewnętrznej wschodniej ścianie kaplicy umieszczono tablicę upamiętniającą obchody 840-lecia Jeleniej Góry. /kraina karkonoszy.pl/
Na froncie kaplicy tablica z napisem staropolskim (pisownia oryginalna):
Roku Pańskiego MCVIII (1108)
za
książęcym Bolesława Krzywoustego rozkazem,
dźwignięte zostały mury Miasta Jelenia Góra -
by dając mieszkańcom swym schronienie,
nie należyte, broniły takoż wnijścia
ziemie polskie niemieckiemu najeźdźcy,
a następnym pokoleniom Polaków przypominały,
iż dla Ojczyzny żyć mają, i pracować, i bronić jej jako drzewiej - ich Ojcowie.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / pałac Na Wodzie
Ciekawostka – czy naprawdę Krzywousty założył Jelenią Górę?
Wielu historyków twierdzi, że to tylko legenda o założeniu Jeleniej Góry przez Bolesława Krzywoustego. Niestety, jak większość legend – nieprawdziwa!
Ratusz, a na nim napis po łacinie: „Miasto założył Bolesław Krzywousty w 1108 roku”. Takie zdanie, widniejące na budynku magistratu wprowadza w błąd turystów i mieszkańców. Fakty i badania dowodzą, że legenda, którą wpaja się kolejnym pokoleniom jeleniogórzan i turystom mija się z prawdą.
- Książę Bolesław Krzywousty mógł przebywać na naszych terenach w pierwszej połowie XII wieku w czasie walk z Czechami. Jego wojska przeszły nawet Karkonosze – opowiada Stanisław Firszt, dyrektor Muzeum Karkonoskiego.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ fot.1/2 pałac Staniszów, fot.3 dwor Staniszow - na sprzedaż, fot.4 pomnik postawiony ponownie w 2018 r. - poległym Synom w I wojnie światowej - mieszkańcy Staniszowa, pomnik postawiono tuż przy wejściu na Wzgórze Witoszy
- To najpewniej dało początek legendzie. Niestety nieprawdziwej – przekonuje Firszt
Pierwsza wzmianka w archiwaliach to wpis z 1288 do księgi księcia Bolka I Świdnickiego o mieszczanach Jeleniej Góry. Wniosek - miasto musiało być założone wcześniej.
Jeszcze przed II wojną światową badania archeologiczne przeprowadzili Niemcy. Skoncentrowali się oni na terenach dzisiejszego Wzgórza Krzywoustego (niemiecki Hausberg – Zamkowa Góra). Źródła historyczne tam właśnie kazały upatrywać początku miasta. Jednak nie znaleziono śladów starszych niż trzynastowieczne. Wyniki tych badań zostały utajnione przez ówczesne komunistyczne władze po 1945. Obalałyby bowiem ukutą legendę o Krzywoustym, która miałaby potwierdzać polskość ziem odzyskanych.
W latach 90. ubiegłego stulecia, po raz trzeci, rozkopano tereny na Wzgórzu Krzywoustego. Tym razem wykopaliska przeprowadzili archeolodzy z Muzeum Karkonoskiego. Potwierdzono wyniki, jakie w 1938 roku opisali Niemcy. Książę Bernard, brat Bolka I Świdnickiego pozazdrościł starszemu bratu ziem (należał bowiem do niego kawałek ziemi jeleniogórskiej i Lwówek). Książę nakazał swoim rycerzom i rzemieślnikom wyprawę w poszukiwaniu złota i innych metali szlachetnych. Ci dotarli do dzisiejszej Jeleniej Góry. Tak rozpoczęła się barwna historia miasta, a początków należy szukać tuż przed 1288 rokiem. /źródło: jeleni agora.naszemiasto.pl/
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / pałac Na Wodzie i jego mieszkańcy_Nikon D850
Staniszów - najpiękniejsza wieś, zaledwie 8 km od jeleniej Góry
Jedna z najładniejszych, jeśli nie najładniejsza wieś nie tylko w regionie, ale w Polsce. Sprawdźcie, a nie będziecie zdziwieni! Jeszcze do niedawna takim bastionem nowobogackich w okolicach Jeleniej Góry było Zachełmie. Dziś wielu nowych mieszkańców Staniszowa: lekarze, artyście, bankowcy, miłośnicy sztuki, nauczyciele i pewnie bardzo duża grupa ludzie, która za oszczędności życia zapracowane w Niemczech kupuje lub remontuje poniemieckie chałupy. Inni stawiają domy, które są projektami autorskimi znanych architektów.
Tu znajdziecie aż trzy pałace: pałac Na Wodzie, pałac Staniszów i trzeci w runie (od kilku lat na sprzedaż). W pobliżu są także ruiny zamku Henryka (od dwóch lat wstęp 3 złote). Jest także kościół gotycko-barokowy pw. Przemienienia Pańskiego z XIV w. (choć może być jeszcze starszy, jak kaplica św. Anny w Sosnowce Górnej). Istnieje także Schroniska Młodzieżowe, które gmina z funduszy unijnych wyremontowała i zmodernizowała na potrzeby turystów. Bazą do tej inwestycji była Szkoła Podstawowa w Staniszowie, która działała od 1946 – 2005 roku. Dodajmy, znajdziecie tu świetne warunki noclegowe, obiady w pobliskiej restauracji (bar), a co najważniejsze stąd macie doskonałą bazę wypadową w Karkonosze. Wieś, często też identyfikowana jest ze Wzgórzem Witoszy i wysadzonym w powietrze (tuż po wojnie) pomnikiem Bismarcka.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / pałac Na Wodzie i jego "mieszkańcy"
Nas zaintrygowała przyroda, szczególnie w przepięknie odrestaurowanym pałacu Na Wodzie, jego oczko wodne z parą dyżurnych łabędzi i ich „żołnierzami” – stadem dzikich kaczek. Wnętrza pałacu głównego zrekonstruowano z pietyzmem i znawstwem sztuki. To trzeba zobaczyć, albo wejść do restauracji i zamówić małe „co nieco”. Niestety ceny są kosmiczne, z czego śmieją się Niemcy i weselnicy (często wykorzystujący salę balowo-weselną). Dla gości hotelowych miał być jeszcze basen, boisko do tenisa, a nawet pole golfowe. Raczej nieprędko, bo inwestycje jakby stanęły w miejscu, a dym z pobliskiej fabryki butelek PET często zniechęca gości hotelowych do pobytu.
Niezaprzeczalnym dobrodziejstwem tej wyjątkowej wsi jest woda źródlana, praktycznie w każdym gospodarstwie jest ujęcie tej wody (choć gmina już podłączyła wodociąg, ale nadal nie ma gazu). Jak smakuje herbata "Lipton" czy prawdziwa kawa - to też powinniście sprawdzić. Nawet na "Muszyniance" czy "Żywiec Zdrój" nie podrażnicie swoich kubków smakowych - tak energetycznie - jak na tej wodzie życia prosto z gór.... Warto tylko dodać, że całe Cieplice (dziś to dzielnica Jeleniej Góry) i jego okolice są uwarstwione ciekami wodnymi i wodami geotermalnymi (wystarczą dość płytkie odwierty, aby gorącą wodę wykorzystać do ogrzewania).
redakcja autoflesz.com