Kościół parafialny pw. Wszystkich Świętych w Iwoniczu, obecnie rzymskokatolicki, należy do największych i najciekawszych zabytków drewnianej architektury kościelnej z pierwszej poł. XV wieku na Podkarpaciu. Większy, także o konstrukcji zrębowej, jest kościół pw. Najświętszej Maryi Panny i św. Michała Archanioła w Haczowie. Rok budowy iwonickiego kościoła pozytywnie zaskakuje, gdyż w dokumentach widnieje data 1464. W tym samym roku kościół poświęcił biskup przemyski Mikołaj Błażejowicz.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Na Podkarpaciu jest wiele kościołów, cerkwi, kaplic o wyjątkowej historii i pięknym wystroju wewnętrzny, ten pod wezwaniem Wszystkich Świętych, w meandrach rzeki Iwonki, obok b. rezydencji hrabiowskiej rodziny Załuskich, ma ciekawą historię; był jednak kilkakrotnie modernizowany, grabiony i ponownie wyposażony przez kolejnych proboszczów, przy wydatnej pomocy parafian i ludzi dobrej woli.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Kościół będący fundacją królewską z polecenia króla Kazimierza Jagiellończyka - w szczególności jego bryła - nie prezentuje się szczególnie atrakcyjnie, trudno tu o efekt wow. Jednak każdy, kto wejdzie do środka - a z tym jest problem w dni powszednie - zachwyci się wnętrzem świątyni. Z całą pewnością nie wie, że choć kościół pochodzi z 1464 roku był przebudowywany i ma w znacznej części wyposażenie i malowidła ścienne z wieku XVIII i XIX.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Więźby dachowe pochodzą z całą pewności z początku XV wieku i są niemal identyczne, jak w zabytkowym kościele w Haczowie. Oznacza to, że budowała ten kościół ta sama firma ciesielska, precyzyjnie i z zachowaniem sztuki ówczesnej przypisywanej najlepszym mistrzom ciesielskim.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ zabytkowa chrzcielnica, najprawdopodobniej z XV w.
Skąd wiemy, że kościół powstał w 1464?
Jak twierdzi prof. Piotr Łopatkiewicz, odczytano to z napisów na belce tęczowej, wcześniej zamalowanych przy kolejnych modernizacjach kościoła.
Kościół wybudowano z modrzewia (drewno odporne na korniki i wilgoć), gdy dziedzicem Iwonicza był Marcin Iwaniecki. Niestety jego syn Zbigniew okazał się socynianinem i wyrzucił proboszcza, spalił archiwa plebanii a kościół chciał przemienić w zbór. Nie dał rady, gdyż iwoniczanie przeciwstawili się panu.*
*/ Informacje te są rozbieżne z innymi źródłami, gdyż w drugiej połowie XVI wieku kościół zamieniono jednak na zbór protestancki. Tak funkcjonował do pierwszej połowy XVII wieku. W 1634 roku, po przywróceniu świątyni katolikom, ks. proboszcz zlecił dobudowanie do północnej ściany kamienną zakrystię. Inne źródła podają, że zbór jednak wybudowano, ale w innym miejscu...
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ misternie wykonane malowidła na sklepieniu drewnianego kościoła wykonane przez Pawła i Jana Bogdańskich z Jaślic (najprawdopodobniej w 1895 roku)...
Meandry historii
Historia tego kościoła ma wiele zakrętów, przeciwności losu, braku poszanowania świętości. W 1624 roku na Iwonicz napadli Tatarzy, zniszczyli plebanię, ograbili kościół, wzniecili pożar w wiosce. Ocalał jedynie kościół. Trudy odbudowy wziął na swoje barki ks. proboszcz; w 1634 roku ks. Trzeciakowski odbudował kościół i dobudował zakrystię. Niestety, nie na długo, bo w 1657 roku kościół ponownie zniszczyli i splądrowali Kozacy i wojska Jerzego Rakoczego.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / kaplica Południowa
Kolejne zmiany miały miejsce w latach 1884-1895, proboszcz ks. Podgórski dobudował trzy kaplice i przeprowadził z udziałem parafian rewaloryzację świątyni (dobudowano wtedy wieżę kościoła). Ołtarze i rzeźby na zewnątrz kościoła wykonał mistrz Józef Aszklar z Haczowa.
To jeszcze nie koniec prac modernizacyjnych. Głębokie zmiany, w tym zaawansowany remont kościoła wykonano w latach 1950-1964 przez proboszcza ks. Skórnickiego; założono instalację elektryczną, wykonano ławki, zamówiono trzy dzwony kościelne (Jan, Erazm i Franciszek), wykonano przegląd organów.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / kaplica Południowa
Najbardziej wyrazistymi kolatorami iwonickiego kościoła była rodzina hrabiowska Załuskich, założycieli i właścicieli (do 1945 roku) późniejszego uzdrowiska Iwonicz-Zdrój. Warto zauważyć, że to ich wizerunki i epitafia znajdziemy w prezbiterium kościoła.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / organy 24- głosowe pochodzą z 2008 roku
Ciekawostki
Choć prace we wnętrzach powierzono lokalnym twórcom ( Józef Aszklar, prace malarskie wykonali Paweł i Jan Bogdańscy z Jaślisk), to kościół zachował pierwotną ciągłość gotyku. Niektórzy doszukują się wielu elementów baroku. Do unikatowych zabytków należy m.in. barokowa chrzcielnica wykonana z lipowego drewna (XV w.), przyozdobiona polichromią i dukatowym złotem; kielich pokryto farbą imitującą czarny marmur.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / kościół parafialny w Iwoniczu z 1464 roku
Organy w iwonickim kościele zastąpiono nowymi z polskiej manufaktury organów kościelnych, mają zaledwie 15 lat i 24- głosy. Organista siedzi tyłem do ołtarza i w lustrze ma podgląd na głównego celebransa mszy św.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / ołtarz główny pokryty dukatowym złotem, wykonany przez miejscowego snycerza Józefa Aszklara...
Należy dodać, że w dobudowanej kaplicy Południowej mamy - według kościelnego - oryginalne organy z XVIII wieku, ale o znacznie mniejszej liczbie głosów. Oryginalna jest tu także barokowa ambona wykonana z różnych gatunków drzew liściastych i iglastych (ciekawa kolorystyka i snycerka). Z pewnością uwadze turysty nie ujdzie montaż dębowych drzwi kościelnych ozdobionych snycerką miejscowych artystów. Wyglądają bardzo solidnie i są zamykane kluczem... z XIX wieku dorobionym do zabytkowych zamków.
W ocenie internautów kościół w Iwoniczu, jego zabytkowe wnętrze, oceniono b.wysoko - ocena 4,8 (w skali 5 pkt.); my dajemy ocenę 4,9.
Warto, naprawdę warto zabaczyć ten zabytkowy kościół!
redakcja autoflesz.com