Kolejna perełka w Kujawsko-Pomorskiem, do tego z XIII/XIV wieku, warta zwiedzenia nie tylko dla sanatoryjnych ozdrowieńców z pobliskiego Ciechocinka. Polecamy, nie zawiedziecie się, parking darmowy, fara zadbana, proboszcz nie z przypadku, osobowość. Z Ciechocinka do Gniewkowa jest ok. 41 km, co ciekawe można pojechać A1 (w tym miejscu bezpłatna). Byliśmy tu kilkakrotnie, ale kościół zawsze był zamknięty, aż do teraz. W niedzielę jednak udało się zwiedzić tę perełkę, tuż po mszy św. i wykonać zdjęcia na które zezwolił osobiście ks. proboszcz.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Niestety, zaraz po mszy św. kościelny wyłącza światło, a dzień był pochmurny, by nie powiedzieć niezdjęciowy. Ale drugiej szansy pewnie nie będzie, dlatego zaryzykowaliśmy i zanotowaliśmy to, co według nas było do pokazania najcenniejsze.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Warto tylko dodać, że Gniewkowo pojawiło się w zapisach kościelnych już 1185 roku, co można przeczytać na jednej z tabliczek tzw. drzewa genealogicznego. Co więcej, w średniowieczu zapisało się złotą czcionką w annałach historii – było bowiem księstwem gniewkowskim.
Zabytkowy kościół (nazywany często kościołem farnym), który był niedawno odrestaurowany, jest perełką architektury, aczkolwiek świątynię pokazaną na fotografiach wybudowano ok. 1303 roku, dzięki księciu Kazimierzowi I Kujawskiemu (Kazimierz Konradowic), synowi Konrada Mazowieckiego. Kościół jest pw. św. Mikołaja bpa i św. Konstancji, Konstancja z kolei była żonę Kazimierza (matka Leszka Czarnego i Siemomysła).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W XVIII w. kościół dość istotnie przebudowano, dobudowując barokową wieżę (nakryto hełmem) wraz z sygnaturką (mała wieża) i dokonano też barokizacji wnętrza kościoła. W środku cenne polichromie Józefa i Lucji Oźminów z Warszawy pochodzące z XIX wieku. Warto dodać, że Łucja i Józef Oźminowie odtworzyli także plafon Bacciarellego w Sali Balowej Zamku Królewskiego w Warszawie.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Ołtarz głównego pochodzi z poł. XVIII w. i przedstawia Chrystusa Ukrzyżowanego, na bocznym katafalku, po obu stronach ołtarza są rzeźby św. Nepomucena oraz św. Mikołaja ( patrona kościoła). Cenne są też ołtarze boczne z poł. XVII w., ten po lewej stronie jest w kształcie tryptyku ze św. Konstancją. W ołtarzu, po prawej stronie znajduje się obraz św. Anny Samotrzeciej z 1756 r. Święta ubrana jest w sukienkę pochodzącą z pracowni złotniczej Jana Gotlieba Rohde.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Kolejny artefakt, bardzo cenny, to pacyfikał (najprawdopodobniej 1600 r.)* i rokokowa chrzcielnica. Piękny prospekt organowy wykonany w 1713 r. posiada organy, te większe (oryginalne) nie działają; a odnowienie i uruchomienie organów przekracza możliwości ks. proboszcza.
*/ Pacyfikał to odmiana bogato zdobionego relikwiarza w kształcie krzyża lub monstrancji, który podaje się wiernym do ucałowania...
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ zdjęcie pionowe, odkryta niedawno i odnowiona zabytkowa szafa z przełomu XVI/XVII wieku...
Ciekawostki:
- Z dużym prawdopodobieństwem, przyjmuje się, iż prawa miejskie Gniewkowo otrzymało za czasów panowanie księcia Siemomysła między 1268 i 1287 rokiem;
- Po wojnie północnej (1700 - 1721), kościół został przebudowany. Świątynia została wyposażona w drewnianą wieżę z zegarem i ośmioboczną glorietę z sygnaturką, obie są pokryte tzw. hełmem barokowym nakrytym ocynkowaną blachą (miedzian była zbyt droga);
- W zakrystii zachowane jest gotyckie sklepienie, zaś w nawie sklepienie jest barokowe;
- W XVIII w. powstał barokowy drewniany relikwiarz oraz barokowy krucyfiks umieszczony na łuku tęczowym;
- Ołtarz główny został konsekrowany w 1775 roku, zaś srebrna sukienka została założona w 1756 roku (data na sukience);
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / (fot.4) Figura Serca Jezusowego stała w Gniewkowie przy ul. Toruńskiego 49, została zniszczona przez Niemców (tu mieszkających) w nocy 29/30 września 1939 roku. Z figury została tylko głowa Chrystusa Pantokratora (Wszechwładcy), została przeniesiona na zewnątrz kościoła w październiku 2013 roku, w Rocznicę Wiary i 710- lecia parafii w Gniewkowie...
- Nadbudówką ołtarza św. Anny Samotrzeciej jest ołtarz z obrazem św. Rocha z końca XVII stulecia. Jest on patronem chorych i zwierząt domowych, a przedstawiony został w ubraniu pielgrzyma z kijem i bukłakiem. Obok świętego znajduje się biegnący pies;
- Na prawej ścianie nawy znajduje się rokokowy ołtarz pw. św. Mikołaja z II połowy XVIII wieku. W części środkowej ołtarza znajduje się obraz św. Mikołaja z II połowy XIX stulecia. Na głowicach kolumn są umieszczone dwie rzeźby, jedna to św. Michał Archanioł, druga to św. Jan Nepomucen. Obydwie rzeźby zostały wykonane w drugiej połowie XVIII w.;
- W październiku 2019 roku konserwator zabytków odnalazł na zabytkowej szafie wewnątrz kościoła malowidło, przedstawiające najprawdopodobniej postacie świętych, pochodzące najprawdopodobniej z XVI/VVII wieku;
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
- We wspomnianym drzewie genealogicznym znajdują się prochy z niemieckiego obozu koncentracyjnego w Sachsenhausen, upamiętniające ofiary II wojny światowej i męczeńską śmierć ks. Jana Mąkowskiego, b. proboszcze tutejszej parafii;
- Ksiądz Tadeusz Krzymiński, proboszcz parafii pw. św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie, został mianowany w 2024 roku kanonikiem przez prymasa Polski arcybiskupa Wojciecha Polaka. Ks. kanonik Tadeusz Krzymiński 1 października 2024 roku obchodził jubileusz 25-lecia pracy jako proboszcz parafii pw. św. Mikołaja i św. Konstancji w Gniewkowie.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Z gniewkowskiej parafii pochodzi obecny prymas Polski – ks. abp Wojciech Polak, który urodził się 19 grudnia 1964 r. w Inowrocławiu. Mieszkał z rodzicami w niewielkiej Suchatówce, należącej do gniewkowskiej parafii.
Gniewkowo (niem. Argenau) – miasto w województwie kujawsko-pomorskim (powiat inowrocławski). W latach 1975–1998 miasto administracyjnie należało do województwa bydgoskiego. Gniewkowo jest lokalnym ośrodkiem przemysłowym, a także handlowo-usługowym, ma dwa kościoły i d. synagogę. Według danych GUS z grudnia 2022 r. w Gniewkowie mieszka 6722 mieszkańców.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ mural na gniewkowskim rynku...
Pierwsza wzmianka w źródłach kościelnych pojawiła się w 1185 roku. Wówczas książę mazowiecki Leszek Bolesławowic nadał kanonikom z Włocławka kaplicę w Gniewkowie (Capellam in Gniewco). Nadanie osadzie praw miejskich nastąpiło w okresie 1268-1271. Co ciekawe, Gniewkowo było siedzibą kasztelanii, a od 1314 roku stolicą jednego z udzielnych księstw kujawskich. W kasztelanii znajdował się gród księcia kujawskiego Kazimierza III gniewkowskiego.*
*/ Kazimierz (Kaźko) III gniewkowski (urodzony pomiędzy 1280 a 1287, zm. pomiędzy 1347 a 1350) – od 1306 lennik Polski, w latach 1306–1309 namiestnik na Pomorzu...
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com/ fot 1. Dawna siedziba władz miejskich, obecnie Urząd Stanu Cywilnego, fot. 2/ fot.3 sygnaturka z cebulastym dachem hełmowym, fot. 4 d. synagoga 1880-1939, obecnie Muzeum Regionalne, fot. 5 widok na rynek miasta...
W wyniku I rozbioru Rzeczypospolitej w 1772 miasto zostało włączone do Prus. W 1879 administracja pruska zgermanizowała nazwę miasta na Argenau. Niemiecka nazwa utrzymała się do 1920 roku, a na mocy traktatu wersalskiego powróciła do Polski. Od dnia 7 września 1939 roku miasto znajdowało się pod okupacją niemiecką. Hitlerowcy z SS, korzystając z list sporządzonych przez mieszkańców Gniewkowa i Inowrocławia narodowości niemieckiej, zatrzymali, a następnie zamordowali w lesie na północ od miasta około 4 tys. Polaków (Zbrodnia w lasach gniewkowskich). /źródło: wikipedia.org/
redakcja autoflesz.com
Materiały: Archidiecezja Gnieźnieńska, gniewkowo.eu