Być we Włoszech i w Watykanie i nie widzieć papieża, bazyliki św. Piotra, to tak, jakby nic nie widzieć. Podobnie z Żywcem, a dokładniej z konkatedrą w tym mieście. W 2012 roku pochowano w niej - z honorami państwowymi - arcyksiężnę Marię Krystynę Habsburg.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Bliskie sąsiedztwo żywieckiego zamku, mecenat rodu Komorowskich, a następnie hrabiów Wielopolskich, historia żywieckich Habsburgów spowodował jeszcze większe zainteresowanie świątynią i miastem. Dziś nie wszyscy odwiedzający to miejsce wiedzą, że w konkatedrze* pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny oraz w jej kryptach spoczywają przedstawiciele rodów szlacheckich i arystokratycznych związanych z Żywcem:
- członkowie rodu Habsburgów (z żywieckiej linii) – w kaplicy Habsburgów spoczywają m.in. Karol Stefan Habsburg (arcyksiążę, właściciel dóbr żywieckich) oraz arcyksiężna Maria Krystyna Habsburg (córka Karola Olbrachta Habsburga);
- Anna i Jan Spytek Komorowscy – przedstawiciele rodu Komorowskich, dawnych właścicieli Żywca (epitafium Anny Komorowskiej z 1580 r. znajduje się w kościele).
*/ Konkatedra to kościół katedralny, który wspólnie z inną katedrą, często znajdującą się w innym mieście (zwykle w dawnym biskupstwie, głównym mieście obszaru metropolitalnego lub stolicy), pełni funkcję siedziby biskupa...
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Historia konkatedry
Kościół parafialny pw. Narodzenia Najświętszej Marii Panny powstał w I połowie XV w. Na przestrzeni czasu obiekt kilkakrotnie rozbudowywano, w latach 1515-1542 - dzięki fundacji Wawrzyńca Komorowskiego. Kolejna rozbudowa miała miejsce, dzięki staraniom Jana i Krzysztofa Komorowskich (1582-1585); postawiono wówczas wieżę w stylu renesansowym wg projektu włoskiego architekta Jana Ricci. Nieco później, w latach 1596-1608 powstała kaplica Wniebowzięcia Najświętszej Marii Panny oraz kapliczka Ogrójca (1639), będąca darem pisarza Krzysztofa Mrygłodowicz.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Kolejnym ważnym elementem tej świątynia jest murowana dzwonnica wybudowana w latach 1723-1724. W 1903 r. na terenie przykościelnym powstała nowa zakrystia, a w 1929 r. kaplica grobowa Habsburgów według projektu krakowskiego architekta Franciszka Mączyńskiego.
Świątynia ze względu na liczne przebudowy nie jest jednorodna stylistyczne, posiada zarówno cechy stylu gotyckiego jak i renesansowego, nawet fragmenty baroku. Wnętrze posiada cenne wyposażenie z XVIII wieku utrzymane głównie w stylu barokowym: ołtarz główny* z posągiem Matki Boskiej Niepokalanego Poczęcia, ołtarze boczne; przy belce tęczowej gotycka płaskorzeźba Zaśnięcia Matki Boskiej z 1500 roku.
*/ Ołtarz główny został wykonany w 1724 według projektu Pawła Giżyckiego przez snycerza Macieja Weissmana i jego syna Józefa, pochodzących z Frydku. Środki pochodziły z funduszy Franciszka Wielkopolskiego.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Organy
Późnobarokowe są także organy, które były kilkakrotnie remontowane. Organy wybudowane zostały w latach 1713–1714 w pracowni Ignacego Ryszaka, dzięki dofinansowaniu Franciszka Wielopolskiego. W 1721 roku dokonano pierwszego remontu organów, wykonawcą był organmistrz Jakuba, zakonnik z klasztoru karmelitów „Na Piasku” w Krakowie. Kolejna restauracja instrumentu miała miejsce w 1766 roku i dokonał jej organmistrz Antoni Jaskulski. Następne prace remontowe organów wykonywane były w 1820 i 1826 przez przedsiębiorstwo Braci Rieger z siedzibą w Karniowie.*
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
W 1933 roku zakład wykonał nowy instrument; w szafie organowej z 1714 roku zostały zamontowane nowe organy dwudziestoczterogłosowe. Wyposażone zostały w dwie klawiatury ręczne, jak również manuał pneumatyczny system transmisji dźwięku i rejestrów oraz stożkowe wiatrownice. W instrumencie znajduje się dźwignia do kalikowania, która uruchamia położony wewnątrz szafy organowej miech pływakowy, zasilający pierwszy manuał oraz pedał. Z tyłu szafy organowej umieszczono oddzielny miech, przeznaczony do obsługi drugiego pedału. W pobliżu miecha zamontowano dodatkowo elektryczną dmuchawę, co pozwala na granie na instrumencie bez pomocy kalikantów.
*/ Bracia Rieger (Gebrüder Rieger) - słynna firma organmistrzowska, założona w 1845 r. w Karniowie (Śląsk Opawski) przez Franza Riegera. Znana na całym świecie z budowy wysokiej jakości organów, które trafiały do wielu krajów, w tym do Polski. Działała do lat 40. XX w., po wojnie wznowiła działalność w Austrii, a jej tradycję kontynuuje firma Rieger Orgelbau.
redakcja autoflesz.com
Źródło: zabytek.pl, parafialne przewodniki, wikipedia.org