Spędziliśmy kilka dni w Żywcu, historycznym mieście w woj. śląskim; tu jest co zwiedzać, ale i tak większość kojarzy to niemal 30 tys. miasteczko z jednym z najlepszych browarów w Europie, od pokoleń należącego do arcyksięcia Albrechta Fryderyka Habsburga. Dziś browar należy do holenderskiego koncernu Heineken. Jednak Żywiec to nie tylko browar, pałac Habsburgów czy Jezioro Żywieckie. Spacerując po rynku miasta już z daleka widzimy kościół, który od 1992 pełni funkcję konkatedry diecezji bielsko-żywieckiej.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Warto zwiedzić tę świątynię, w której homilię wygłosił JPII, w maju 1995 roku. Kościół pochodzi z I poł. XV wieku, miał potężnych donatorów, przechodził też trudne czasy po wielkim pożarze. Teren wokół kościoła był do końca XVIII wieku wielkim cmentarzyskiem.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / projekt ołtarza wykonał znany architekt jezuita o. Paweł Giżycki, prace snycerskie przeprowadził zaś Maciej Weissmann z Frydka wraz z synem Józefem. Fundatorem ołtarza głównego był Franciszek Wielopolski...
Trochę historii
Najprawdopodobniej w tym miejscu były zręby kościoła drewnianego, jak również cmentarz. Obecny kościół murowany zbudowany został w I poł. XV w. a jego donatorami był znamienity ród Komorowskich, ówczesnych właścicieli Żywiecczyzny.
Świątynia (późnogotycka budowla) była wielokrotnie rozbudowana, przebudowana, modernizowana na zlecenie panującego rodu. Pierwsza rozbudowa miała miejsce w latach 1515-1542 dzięki hojnym darom Wawrzyńca Komorowskiego, sekretarza królewskiego i jego brata Jana, kasztelana oświęcimskiego.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Pożar, który w 1711 r. poważnie zniszczył świątynię nie spowodował jednak zniechęcenia wiernych i możnych darczyńców (duży udział rodziny Wielopolskich) w kierunku odbudowy kościoła. Późnogotycki styl, w wyniku przebudowy, nie spowodował regotyzacji, ostała się jedynie nawa główna zgodna z pierwotnym charakterem, wnętrze zaś zyskało barokowy styl.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / krypta Komorowskich
Do nawy dobudowano są dwie kaplice kopułowe, w których pochowano Komorowskich i Habsburgów. Kaplica Wniebowzięcia NMP, wzniesiona w latach 1596-1608, obecnie jest mauzoleum Komorowskich, zaś od południa neorenesansowa kaplica (1929 r. ) grobowa jest miejscem spoczynku Habsburgów. Wieża kościelna, która widoczna jest z daleka (60 m wysokości), została zbudowana w latach 1582-85 przez włoskiego mistrza Giovanniego Ricci. Dzisiaj, za opłatą, można z niej podziwiać panoramę Beskidu Żywieckiego. Naprawdę warto!
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / płaskorzeźba Zaśnięcia NMP z XV wieku, jeden z najcenniejszych zabytków konkatedry...
W 1724 roku Franciszek Wielopolski podarował kościołowi barokowy ołtarz z naczółkiem i grupą Trójcy Świętej. U dołu znajdują się figury św. Hieronima i Karola Boromeusza oraz św. Franciszka i Jana Ewangelisty. W centrum ołtarza położona jest figura Niepokalanie Poczętej Marii Panny. Po bokach ołtarza przedstawiono wizerunki św. Wojciecha i św. Stanisława, głównych patronów Polski.
Kunszt snycerskiego fachu możemy podziwiać na ołtarzu głównym, tuż obok ołtarza przepiękne stalle. Wykonali je (w 1719 roku) snycerze żywieccy Nikodem i Jan Stefanowiczowie, a płaskorzeźbione zaplecki przedstawiające sceny z życia Jezusa i Maryi były dziełem Litwina Jana Buczyńskiego.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / kaplica Habsburgów
Cenne zabytki
Wspomniane stalle intrygują każdego gościa, pielgrzyma, turystę. Każdy chciałby je sfotografować, ale w kościele panuje półmrok, co znacznie utrudnia wykonanie tego najciekawszego zdjęcia (ksiądz nie zezwala na używanie lampy błyskowej). Prawdopodobnie najstarszym zabytkiem tego kościoła jest płaskorzeźba pochodząca z XV wieku przedstawiająca scenę Zaśnięcia NMP, umieszczona jest w neogotyckim ołtarzu bocznym. Bardzo cenna jest także renesansowa chrzcielnica z końca XVI wieku.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com / barokowa ambona...
W kaplicy Habsburgów znajduje się w niej ołtarz Matki Boskiej Częstochowskiej z ok. 1764 roku, zawierający współczesną kopię wizerunku Matki Boskiej Częstochowskiej, patronki Polski, z Jasnej Góry.
Organy
Instrument zbudował organmistrz Ignacy Ryszak z Opawy w latach 1713-1714. Organy te posiadały dwa manuały i mechaniczną trakturę gry (ok. 24 głosy). Darczyńcą okazał się Franciszek Wielopolski z Krakowa. Instrumentu był kilkakrotnie restaurowany (1721, 1766 i 1820 oraz w 1826 roku).
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
Mechaniczna traktura organów była dość kłopotliwa z powodu zatrudniania kalikantów. Dlatego w 1933 r. firma Rieger Orgelbau z Karniowa zbudowała nowy instrument o trakturze pneumatycznej i wiatrownicach stożkowych.* Organy te zostały zamontowane w późnobarokowej szafie zbudowanej w 1714 roku. Kolejna rozbudowa zabytkowych orgnów miała miejsce w latach 70. XX wieku. Prace te wykonała firma Ryszarda Plenikowskiego i Józefa Adamczyka z Kartuz.
*/ Rieger Orgelbau – firma budująca organy założona przez rodzinę Rieger, powstała w roku 1873 w Karniowie, na terenie Śląska Opawskiego w państwie austro-węgierskim. Firma działa do dziś...
Stan obecny - ciekawostki
- W ramach II Edycji Rządowego Programu Odbudowy Zabytków do dofinansowania został wybrany projekt „Rewitalizacja Kościoła Parafialnego pw. Narodzenia NMP w Żywcu”. Zakres projektu obejmuje wykonanie wielobranżowej dokumentacji projektowo-kosztorysowej, nadzór konserwatorski i budowlany, opracowanie programu prac konserwatorskich i restauratorskich, wykonanie izolacji przeciwwilgociowej, odnowienie ścian, sklepień oraz kopuł wewnętrznych katedry, odsłonięcie fragmentu krypty podziemnej w kaplicy Komorowskich oraz odnowienie elewacji zewnętrznej dzwonnicy. Dofinansowanie przyznano jeszcze w październiku br. Jeśli powstanie nowy rząd, nowy minister kultury może zmienić decyzję min. Glińskiego.
- W 1992 roku papież Jan Paweł II bullą "Totus tubus Poloniae populus", w ramach reorganizacji administracji kościoła w Polsce, powołał do istnienia diecezję bielsko-żywiecką, a kościół parafialny Narodzenia Najświętszej Marii Panny został podniesiony do rangi konkatedry.
- Od 2016 roku proboszczem w parafii Narodzenia NMP w Żywcu jest ks. Grzegorz Gruszecki.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
- W 2019 roku Parafia Rzymsko-Katolicka pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Żywcu zrealizowała rzeczową część projektu pod nazwą: „Prace konserwatorskie, restauratorskie oraz budowlane związane z renowacją Katedry pw. Narodzenia Najświętszej Maryi Panny w Żywcu w celu szerszego udostępnienia zabytku dla odwiedzających”. Podjęcie i przeprowadzenie tej inwestycji było możliwe dzięki objęciu związanych z nią kosztów współfinansowaniem środkami Unii Europejskiej (Europejski Fundusz Rozwoju Regionalnego), w ramach Regionalnego Programu Operacyjnego woj. śląskiego na lata 2014 – 2020, Działanie 5.3 „Dziedzictwo kulturowe”. Umowę o dofinansowanie tego projektu z Zarządem woj. śląskiego podpisano 22 sierpnia 2018 r., roboty budowlane rozpoczęto w styczniu 2019 r., a zakończono je w listopadzie 2019 r.
- Kościół parafialny kryje nadal wiele tajemnic. Jedną z nich są krypty grobowe pod posadzką kościoła. Zostały odkryte podczas zakładania instalacji CO w 1956 roku. Nadal nie wiadomo kogo tam pochowano.
fot. Krzysztof Golec, autoflesz.com
- W 1945 roku wieżę kościelną ostrzelali radzieccy czołgiści, gdyż (rzekomo) znajdowali się tam niemieccy snajperzy. Renesansowa galeria wieży żywieckiego kościoła została trafiona pociskiem artyleryjskim.
- Jedną z ostatnich ciekawostek odkrytych w wieży żywieckiego kościoła są dwa dzwony zegarowe - renesansowy i barokowy. Dzięki pasjonatom udało się odczytać datę ich wykonania, co zaskoczyło nie tylko obecnego proboszcza, ale także kustosza Muzeum Miejskiego w Żywcu, panią Dorotę Firlej. Dzwon renesansowy pochodzi z 1569 roku, zaś barokowy z 1744 roku; odkrycia dokonano w lutym 2022 roku. Ze źródeł historycznych wynika, że do Żywca dzwony trafiły około 1840 roku z Moraw i był to podarunek dla miasta od ówczesnego właściciela - arcyksięcia Karola Ludwika Habsburga.
- przeczytaj także:
- Archikatedra w Oliwie – jeden z najpiękniejszych kościołów w Polsce, organy mistrza Wulffa
- Głogów - kolegiata pw. Najświętszej Maryi Panny, jej początki sięgają pierwszych Piastów
- Haczów - największy w Europie kościół zrębowy pw. Najświętszej Maryi Panny
- Iwonicz - jeden z najpiękniejszych kościołów drewnianych z początku XV wieku
redakcja autoflesz.com
Źródło: parafiazywiecka.net, zabytek.pl